Toen ik predikant was in Gouda hielden we eens een enquête onder gemeenteleden. We wilden weten aan welke soort van kerkelijke activiteiten zij behoefte hadden. Eigenlijk had het verschijnsel secularisatie ons afdoende kunnen informeren over de behoeften van moderne mensen, maar wat je niet hebt onderzocht, weet je niet en niet geschoten altijd mis. Dus werd de enquête opgesteld en verstuurd en kregen we zwart op wit een klap in het gezicht. Op de meerkeuzevraag hoe mensen het liefst hun vrije avonden doorbrachten, antwoordde 80% van de ondervraagden: thuis op de bank. Een enkeling wilde naar een koor of een film, maar niemand had de mogelijkheid ‘een verdiepende avond in de kerk’ aangekruist. Wat een teleurstelling.

Hoe anders was de situatie nog maar een generatie geleden. Toen was het haast vanzelfsprekend dat vaders (soms ook moeders) avond aan avond doorbrachten in kerkenraden, verenigingsbesturen, vormingswerkgroepen of als trainer bij de plaatselijke voetbal. Nu doen we daar wat schamper over en veronderstellen dat deze mensen niet werden herkend als ze indertijd op zondag aan tafel het vlees sneden. Maar volgens mij is het simpelweg zo dat de tegenstelling tussen thuis en uit, gezin en samenleving, toen minder werd gevoeld. Als pa vergaderde met het schoolbestuur, dan bevond hij zich met bekende mensen in een bekende omgeving. Daar deed hij zinvolle dingen die aan een gelukkig gezinsleven geen afbreuk deden, maar er juist de voorwaarden voor schiepen, in zoverre het geluk van de gezinsleden verbonden was met hun plaats in de (lokale) samenleving. Inmiddels heeft de schaalvergroting van onze maatschappij ervoor gezorgd dat ons privéleven bij de samenleving achterop is geraakt. We beleven de wereld steeds meer als een vreemd gebied en slaken een zucht van verlichting als we eindelijk thuis op de bank zijn neergeploft.